Anti-jacht

Intensieve jacht zorgt voor een verstoorde populatie

Intensieve jacht (zoals die op de Veluwe plaatsvindt) heeft een enorme impact op dieren. Niet alleen op de individuele dieren, maar op de populatie als geheel. Dit artikel gaat er over hoe intensieve jacht de populatie opbouw verstoord, voor genetische verarming zorgt, sociale structuren vernietigd en de grootste overlevingskansen aan de schuwste dieren geeft.

(Om er geen misverstanden over te laten ontstaan, zal ik in dit artikel een verschil maken tussen jacht = het doden van dieren door menselijke jagers en predatie = het doden van dieren door roofdieren.)

Een jager is geen roofdier:
Jagers zeggen vaak dat jacht noodzakelijk is in Nederland omdat de hier levende grote hoefdieren geen natuurlijke vijanden meer hebben. Volgens de jagers is het nodig dat er gejaagd word om dat jagers de rol van de roofdieren overnemen, en zo overpopulatie voorkomen. Maar een jager is totaal geen vervanging van een roofdier. Een roofdier zit namelijk niet in een hutje te wachten tot zijn prooi komt kijken bij het lokvoer dat hij heeft uitgestrooid, om vervolgens van een afstand zijn prooi te doden. Een roofdier moet moeite doen voor zijn eten, het kost energie en energie is kostbaar. Om energie te besparen en de kans op succes te vergroten jaagt een roofdier bij voorkeur op de zwakkere dieren, en zelfs dan zijn roofdieren slechts bij 25% van hun pogingen succesvol.

Zoals hierboven word beschreven is er een groot verschil tussen jagers en roofdieren. Het verschil zit niet alleen in de manier van jagen, maar vooral in de gevolgen die het heeft. Het grootste verschil zit wellicht in het effect op populatie opbouw en in het evolutionaire effect.

Populatie opbouw en sociale structuren:
Populatie opbouw gaat over de verhoudingen (de opbouw) tussen bijvoorbeeld mannelijke/vrouwelijke dieren of oudere/jongere dieren of reproductieve/niet-reproductieve dieren binnen een groep dieren (de populatie).

De invloed van predatie op de populatie opbouw werkt als volgt: (voor dit voorbeeld gebruik ik wilde zwijnen, maar dit geldt ook voor hert achtige) Elk jaar worden er in het voorjaar biggen geboren, de biggen zijn een makkelijke prooi voor de roofdieren, en in de lente (wanneer roofdieren zoals wolven en lynxen zelf ook jongen hebben) vind er dus ook een hoop predatie plaats op biggen. De kans dat een wild zwijn ten prooi valt aan een predator neemt dan ook af naar mate het zwijn ouder wordt. De sterfte kans (door predatie en andere factoren) is het hoogst bij biggen, vooral in de eerste weken na de geboorte. In gebieden met weinig tot geen jacht overleeft slechts de helft van de biggen de eerste zomer. In het 3e levensjaar liggen de overlevingskansen voor mannelijke zwijnen (keilers) het laagst. Er zijn 2 redenen hier voor. De eerste is dat de vrouwelijke dieren (zeugen) voornamelijk in groepen leven, en de keilers (buiten het paarseizoen) meestal solitair zijn. Jonge keilers zijn nog niet zo goed in staat om zichzelf te verdedigen tegen aanvallen van predators als oudere keilers en groepen zeugen, daarom vormen ze een makkelijkere prooi. Daarnaast is de kans voor jonge keilers om gewond te raken tijdens (territoriale) gevechten met oudere keilers groter, en gewonde dieren vormen altijd een makkelijke prooi voor predators. Wanneer de keilers ouder worden (4+ jaar) dan nemen de zowel de kansen op overleving, als de kansen op succesvolle deelname aan de voortplanting flink toe. Het gevolg van deze selectie is dat alleen de sterkste en gezondste zwijnen nakomelingen voortbrengen.
Deze sterke en gezonde dieren hebben een belangrijke rol. Niet alleen moeten zij er voor zorgen dat de sterkste genen worden doorgegeven, maar ook na hun reproductieve fase hebben zijn belangrijk voor de populatie.

Zoals al eerder gezegd leven bij wilde zwijnen voornamelijk de zeugen, biggen en jaarling keilers in groepen, deze worden rottes genoemd. De rottes zijn matriarchaal, dit betekend dat ze onder leiding staan van een dominante zeug. Deze zeug is meestal de moeder (/grootmoeder/ overgrootmoeder) van de rest van de rotte. Zij heeft een hele belangrijke rol in de groep. Ze zorgt er voor dat de rotte veilig van rustgebieden naar foerageergebieden komt en vice versa. Ook weet zij de veilige oversteekplekken, de goede schuilplaatsen enzovoort. Daarnaast speelt de matriarch een belangrijke rol in de controle op de voortplanting van de groep. Zij zorgt er voor dat alleen de volwassen, sterke zeugen deelnemen aan de voortplanting. Omdat de matriarch vaak de sterkste en gezondste zeug binnen de groep is, zal zij niet snel aan predators ten prooi vallen. Ook na haar reproductieve fase, dus als ze niet meer deelneemt aan de voortplanting, heeft het oudere zwijn een belangrijke rol. Ze neemt immers wel een plek in, ze eet en drinkt en telt dus mee voor de draagkracht van een gebied. Als ze sterft dan word haar plek ingenomen door een jonger, en zich wel voortplantend exemplaar. De oudere dieren in een groep hebben dus op meerdere manieren een regulerende functie.

Jacht heeft een geheel andere invloed op de populatie opbouw. Jagers zoeken niet de zwakkere exemplaren uit om te schieten, en ze schieten liever op volwassen dieren dan op biggen. Het gevolg hiervan is dat er een onnatuurlijk grote hoeveelheid jonge en jong volwassen dieren overblijven. De sterke volgroeide keilers (4+ jaar oud) vormen een mooie trofee voor jagers (kijk maar eens wat men graag aan de muur hangt). En dat terwijl dit juist de keilers zijn die hun sterke en gezonde genen moeten doorgeven. Als de dominante keilers worden gedood, dan hebben de jongere en zwakkere keilers een veel grotere kans om zich voort te planten.

Ook de matriarch vormt voor de jagers een mooie prijs. Helaas is het gevolg van de dood van de matriarch vaak dat haar rotte uit elkaar valt. Er gaat dan een hoop kennis over het leefgebied verloren. Bovendien valt de natuurlijke rem op de voortplanting van jongere dieren weg, hierdoor nemen sommige zeugen al met 9 maanden oud aan de voortplanting deel (normaal is dit minimaal 2 jaar). En dit zorgt natuurlijk voor een onnatuurlijk hoge aanwas in het voorjaar.

Genetische verarming:
Zelfs als het afschot volgens een gedetailleerd plan wordt uitgevoerd (zoveel biggen, zoveel jaarlingen, zoveel zeugen/keilers enz.) zal de selectie die wordt gemaakt nooit in de buurt kunnen komen van de selectie die door natuurlijke sterfte (en predatie) word bereikt.
Door het afschot van gezonde volwassen dieren nemen de overlevingskansen van jonge en zwakke dieren flink toe. Het gevolg van deze onnatuurlijke selectie is dat de gezondheid van de populatie negatief word beïnvloed, en dat het aandeel gezonde volwassen dieren afneemt.

Naast deze directe invloed van de jacht, heeft ook de manier van jagen een invloed op de populatie.
Er wordt op de Veluwe veel gejaagd vanuit jachthutten en hoogzits (de zogenaamde aanzit-jacht), om er zeker van te zijn dat de dieren zich in de buurt van de jachthutten bevinden word er bij de hutten structureel bijgevoerd. Grote hoeveelheden mais, graan en ander energierijk voer word op deze manier het gebied ingebracht. Hierdoor neemt de draagkracht (de hoeveelheid dieren die in een gebied kunnen leven, op basis van het aanwezige voedsel) enorm toe. Dit gebeurt in bijna alle gebieden op de Veluwe. Ook hebben zwakkere dieren door het bijvoeren een grotere kans om te overleven, en hun genen door te geven. Dit kan leiden tot een verzwakking van de populatie.

Onderzoek op de Veluwe heeft uitgewezen dat het bijvoeren van wilde zwijnen er toe leid dat het aantal dieren waarmee een populatie groeit (de zogeheten rekrutering) toeneemt. In gebieden waar niet word bijgevoerd is de jaarlijkse aanwas afhankelijk van het aanwezige voedsel in de herfst en winter van het voorgaande jaar. Niet alleen de overlevingskans van de dieren neemt af bijeen tekort aan voedsel. Ondervoeding leidt ook tot een verstoring van de voortplantingscyclus in vrouwelijke dieren. Deze natuurlijke terugkoppelingsmechanismen zorgen er voor dat er in voedselarme jaren minder jongen worden geboren. Het onderzoek op de Veluwe naar bijvoeren heeft concludeerde dat in gebieden waar word bijgevoerd de voortplanting niet langer afhankelijk is van het natuurlijke voedsel aanbod.

Voordeel voor de schuwste dieren:
Al laatste heeft jacht een verstorend effect op de schuwheid van dieren. Wilde zwijnen en edelherten zijn dieren die van nature ook graag overdag actief zijn. Op de Veluwe zien we deze dieren bijna niet overdag, maar dat komt vooral door hun angst voor mensen. In gebieden waar niet (intensief) word gejaagd zijn de dieren overdag vaak actief. Zo zie je in de Oostvaardersplassen de hele dag edelherten lopen, en is van wilde zwijnen bekend dat ze graag van het voorjaarszonnetje genieten.

Maar deze gedragsveranderingen komen niet alleen direct door de aanwezigheid van jagers in een gebied. Ook over generaties heen heeft jacht een invloed, zeker de huidige vorm van jachthutten-jacht. Doordat jagers de dieren naar de jachthutten toe lokken, geven ongewild een voordeel aan de schuwere dieren. De minst schuwe dieren zullen immers als eerste tevoorschijn komen. De schuwere dieren maken daarom veel minder kans om afgeschoten te worden. Om aan te tonen hoe belangrijk dat is kunnen we even naar de Oostvaardersplassen kijken. In de Oostvaardersplassen is namelijk een duidelijk verschil merkbaar tussen de verschillende groepen edelherten. De edelherten die vlak bij het bezoekerscentrum leven hebben al vanaf jongs af aan (van hun moeder) geleerd dat mensen niet iets bedreigends zijn. Deze edelherten blijven dus rustig staan als je (op een paar meter afstand) langs loopt. Zodra je verder het gebied in komt, worden de dieren schuwer. Deze edelherten zijn minder aan mensen gewend, en gaan er dus ook een stuk sneller vandoor. Terug naar de Veluwe, hier zien we dat de edelherten die het schuwste zijn, de grootste overlevingskans hebben. Dit gedrag, en hun angst voor mensen geven de hindes door aan hun kalveren. Op deze manier zorgen jagers er dus voor dat we steeds minder wilde dieren te zien krijgen.

Meer over gedragsveranderingen als gevolg van jacht, lees je in dit artikel: klik hier

Oproep aan Geldersch Landschap en Nationaal Park de Hoge Veluwe: Stop de commerciële jacht!

Maak de Veluwe jachtvrij Op 1 juli begint het jachtseizoen op de Veluwe. Dit betekent dat zwijnen en edelherten tot februari 2014 vogelvrij zijn, want maar liefst 80% van alle zwijnen en 60% van alle edelherten wordt in deze maanden afgeschoten. Onder het mom ‘faunabeheer’ wordt de ecologie van het gebied zwaar verstoord. Meest opvallend […]

Groenfront! Anti-jacht Kampeerweek

Groenfront organiseert als onderdeel van de lopende anti-jacht campagne in de periode van zaterdag 3 t/m zondag 11 augustus een kampeerweek. Tijdens deze week worden er vanuit een basiskamp, nabij de Veluwe, anti-jacht acties georganiseerd over de gehele Veluwe. Door middel van GPS speurtocht gaan we zo veel mogelijk jachthutten en andere jachtobjecten op diverse […]

GroenFront! lanceert Jachtkaart.nl

Op www.jachtkaart.nl vind je de voor veel wandelaars en natuurliefhebbers verborgen wereld van de jacht. Wij hopen die zo zichtbaar te maken voor iedereen. De kaart is nog niet volledig. Jachthutten worden soms verplaatst door jagers, of onklaar gemaakt door natuurliefhebbers. Soms worden er nieuwe jachthutten of voederplaatsen bijgeplaatst. Je kunt mee helpen deze kaart […]

GroenFront! gaat bosgebied bij Apeldoorn doorzoeken op jachthutten.

GroenFront! gaat bosgebied bij Apeldoorn doorzoeken op jachthutten. *UPDATE: Locatie bekend!* GroenFront! organiseert op zondag 16 december een GPS speurtocht in het bosgebied tussen Apeldoorn, Hoenderloo en Beekbergen. Doel is om zoveel mogelijk jachthutten toe te voegen aan jachtkaart.nl. Op deze website staan door wandelaars gemelde jachthutten. Met de kaart wil GroenFront! de jacht op […]

Geslaagde dag jachthut spotten

Een geslaagd dagje jachthut spotten ten zuiden van Apeldoorn. 21 nieuwe meldingen op www.jachtkaart.nl en daarmee zijn we de 400ste melding ver voorbij. (we krijgen er gemiddeld 2 per dag). We hebben 7 km2 kunnen doorzoeken. We vonden bijna geen jachthutten in de bospercelen van Staatsbosbeheer, en heel veel jachthutten en bijvoerplaatsen in de percelen […]