Anti-jacht

Jacht is schadelijk voor het welzijn van dieren

Nu klinkt de titel van dit artikel als iets wat heel logisch is, dieren leiden er onder als er op ze gejaagd wordt. Wat veel mensen echter niet weten is dat jacht niet alleen schadelijk is voor de dieren die tijdens een jachtpartij worden gedood, maar ook voor de dieren die blijven leven. Zo zijn bijvoorbeeld wilde zwijnen bij voorkeur overdag actief, en worden zij alleen onder de druk van jacht ’s nachts actieve dieren. Ook worden dieren veel minder zichtbaar door de jacht, ze verschuilen zich en vluchten weg wanneer er mensen aankomen. Daardoor zien recreanten en wandelaars vaak maar weinig wilde dieren. Dit artikel gaat over de hoe de jacht het gedrag van dieren beïnvloedt, en de gevolgen daar van.

Hoe verandert gedrag?
Alle dieren (ook mensen) passen hun gedrag aan door opgedane ervaringen, dit is een vorm van leren. Deze vorm van leren werkt volgens een vrij simpel principe: als het vertoonde gedrag een gewenste effect heeft, dan word het vaker herhaald. Heeft het gedrag geen effect of een ongewenst effect, dan zal het gedrag minder vaak worden herhaald (en uiteindelijk zelfs verdwijnen). Een versimpeld voorbeeld: Een wild zwijn ziet een man, deze man schiet met een geweer op het wilde zwijn en mist. Het wilde zwijn schrikt, voelt zich bedreigd en vlucht weg. Door het vluchten verdwijnt de bedreiging. De volgende keer dat het wilde zwijn een mens ziet, zal hij zich herinneren dat een mens een bedreiging is, hij zal het gedrag dat de vorige keer succes had herhalen, en zal dus vluchten. Op deze manier leren dieren dat mensen onvoorspelbaar en bedreigend zijn. Nu is het bovenstaande voorbeeld vrij simpel uitgelegd, er spelen nog een hoop andere factoren mee die bijdragen aan dit leerproces. Maar niet te min leren dieren door de aanwezigheid van jagers dat mensen een bedreiging zijn. Onderzoek in de praktijk wijst uit dat dieren in gebieden waar niet gejaagd wordt aanzienlijk minder vluchten voor mensen dan dieren in gebieden waar wel gejaagd wordt.

Jacht maakt wilde dieren tot angsthazen
Er is al redelijk veel onderzoek gedaan naar het vluchtgedrag en de vluchtafstand bij dieren in bejaagde en niet bejaagde gebieden. Uit deze onderzoeken blijkt dat in gebieden waar niet gejaagd wordt de dieren minder snel vluchten voor mensen, en ook minder waakzaam zijn. In 2002 werd er onderzoek gedaan naar de vluchtafstand van reeën in 4 natuurgebieden in Nederland, de Amsterdamse waterleiding duinen, de Kennemer duinen, de Hoge Veluwe en Kootwijk, in orde van toenemende intensiteit in bejaging. De vluchtafstand is de afstand tussen onderzoeker en dier waarbij het dier vlucht. Het is een algemeen geaccepteerde methode voor het meten van schuwheid of gevoeligheid voor verstoring. Uit dit onderzoek bleek dat hoe intensiever de jacht is, hoe sneller en verder de dieren vluchten voor mensen(1).

Uit een langlopend onderzoek in Schotland bleek zelfs dat als de jacht wordt gestaakt, en er wel voldoende menselijke bezoekers aan een gebied zijn, de vluchtafstand van edelherten in 1 jaar tijd af nam tot nog maar 10 meter(2). Stel je toch eens voor, dat je op de Veluwe kan rond wandelen, en de edelherten en reeën je van een afstandje staan aan te bekijken, in plaats van slechts wegvluchtende schimmen te zien.

Jacht zorgt voor minder tijd om te eten
Dit vluchtgedrag, en de angst die er aan ten grondslag ligt heeft grote gevolgen voor het dier. Vluchten kost namelijk energie, en waakzaamheid gaat vaak ten koste van foerageertijd. Op de Schotse hooglanden is onderzocht welke invloed de jacht heeft op het foerageergedrag (eetgedrag) van edelherten. Uit dit onderzoek bleek dat de edelherten tijdens het jachtseizoen aanzienlijk meer tijd besteden aan waakzaamheid, en dat dit ten koste ging van de foerageertijd(3).

Ook in Frankrijk is er onderzoek gedaan naar foerageergedrag, maar dan bij reeën. Uit het onderzoek uit 2008 bleek dat de dieren buiten het jachtseizoen bijna de helft van de tijd besteden aan foerageren (47%) en slechts 25% van de tijd besteden aan waakzaamheid. Tijdens het jachtseizoen waren de reeën 38% van de tijd waakzaam, en besteden ze slechts een derde (33%) van de tijd aan foerageren. Door de jacht besteden ze dus meer tijd aan waakzaam zijn, dan aan eten! Ook bleek uit dit onderzoek dat de reeën kozen voor minder goede foerageer locaties, als deze veiliger bleken te zijn(4). Deze negatieve invloeden op het foerageer gedrag en de extra energie die het vluchten kost, hebben gevolgen voor de conditie van het dier. Omdat de meeste jacht tijdens de nazomer en herfst plaatsvindt, het seizoen waarin de dieren een vetlaag moeten opbouwen voor de winter, zijn deze negatieve gedragsveranderingen extra schadelijk voor het welzijn van de dieren.

Jacht zorgt voor onveilige leefgebieden
Jacht zorgt natuurlijk voor een enorme verstoring in een leefgebied. Door de knallen en de paniek die ontstaat bij de dieren is het hele bos in rep en roer. Door menselijke ogen gezien lijkt deze verstoring vaak wel mee te vallen, maar een vluchtend dier in het bos stuurt een sterk alarm signaal uit naar alle andere dieren in het bos. Hierdoor kan grote paniek ontstaan die er vaak toe leidt dat dieren hun leefgebied niet langer als veilig ervaren. De dieren vluchten dan uit hun leefgebied en keren soms na dagen pas terug. Omdat verschillende dieren verschillende leefgewoontes hebben, zullen we er hieronder een paar apart bespreken.

Wild Zwijn:
Van wilde zwijnen is bekend dat ze in onbejaagde gebieden voornamelijk dag-dieren zijn(5). Ze genieten graag van de zon, en je ziet ze overdag lekker rond wroeten in de bodem. In gebieden waar gejaagd wordt zijn het echter voornamelijk nachtdieren (rond de schemering actief). Als er een mogelijkheid is, dan trekken de dieren zelfs overdag naar gebieden waar niet gejaagd wordt, om pas ’s nachts terug te keren naar hun eigen gebied (waar overdag gejaagd wordt)(6). Wilde zwijnen kunnen in gebieden waar niet gejaagd wordt, relatief kleine territoria hebben. De rustgebieden liggen dan dicht bij elkaar(7). In gebieden waar wel gejaagd wordt zijn de territoria vele malen groter, de rustgebieden liggen dan ook verder uit elkaar, en de dieren verblijven korter op 1 plek)(8).

Ree:
Uit onderzoek gedaan in Denemarken blijkt dat reeën gemiddeld 800 meter tot 1 kilometer ver vluchten voor jagers(9). Omdat reeën (in tegenstelling tot b.v. edelherten) vrij territoriale dieren zijn vluchten ze minder vaak hun territorium uit, en keerden ze vaak binnen 7 uur weer terug naar hun leefgebied.

Edelhert:
Bij edelherten is er, net als in bij de eerder genoemde soorten, veruit het meeste onderzoek gedaan naar gedrag en de invloed van jacht. Onderzoek uit zowel 1987 en 2009 laat zien dat edelherten over grote afstanden vluchten als er gejaagd wordt. Gemiddeld is de vluchtafstand 3,5 tot 4 kilometer buiten het gebruikelijke leefgebied! Dit zijn natuurlijk onvoorstelbare afstanden om over te vluchten, en het is in een met wegen doorsneden gebied als de Veluwe dan ook niet ondenkbaar dat de edelherten in paniek de weg op kunnen rennen. Uit het onderzoek bleek tevens dat het 2 tot soms wel 6 dagen duurde voordat de edelherten weer in hun leefgebied terugkeerden(10). Maar wat misschien wel de meest opmerkelijke uitkomst van het onderzoek is, is het effect dat jacht heeft op het gebiedsgebruik van de edelherten. Edelherten zijn van nature dieren van het open veld. Het zijn echte grazers, ze eten graag grassen en kruiden, en veel minder graag (jonge) bomen en knoppen (zoals reeën). Uit het onderzoek is echter gebleken dat de edelherten in bejaagde gebieden veel meer in het bos verblijven, voornamelijk overdag(11). Dit heeft natuurlijk grote gevolgen voor de jonge bomen in het bos. De edelherten moeten immers toch ergens hun voedsel vandaan halen, en als de gebruikelijke foerageerplekken niet beschikbaar zijn, dan nemen ze genoegen met minder geschikt voedsel zoals jonge bomen en struiken.

De conclusie
In de voorgaande alinea’s is beschreven hoe jacht een grote invloed heeft op het gedrag van de dieren die bejaagd worden. We weten nu dat dieren die leven in gebieden waar gejaagd word, sneller en verder vluchten voor mensen. De dieren leven meer in de beschutting en zijn vaker ’s nachts actief dan overdag. Ook leidt de voedselkeuze en de tijd die besteed wordt aan eten onder de jacht. En als laatste weten we nu dat dieren zich onveilig voelen in hun leefgebied, en daardoor grotere leefgebieden nodig hebben. Al deze gedragsveranderingen hebben een impact op het welzijn van het dier. Vluchten en waakzaam zijn kost energie, en gaat ten koste van foerageertijd. Minder goed eten, en minder tijd aan eten besteden kan leiden tot verzwakking. Jacht schaad dus niet alleen de dieren die gedood worden, maar ook de dieren die blijven leven. Naast deze invloeden op gedrag, heeft jacht ook een enorme invloed op de populatie als geheel. De opbouw van de populatie word verstoord en sociale structuren worden ontwricht. Als je hier meer over wilt lezen, klik hier

En niet alleen het evenwicht in de populatie word verstoord door de jagers, maar ook het ecologisch evenwicht binnen het jachtgebied. Het natuurlijke percentage van sterfte en aanwas word door jagers zwaar aangetast. De jager is immers geen roofdier, maar een sportman.

(1) De Boer et al. 2002
(2) De Veluwe Natuurlijk! Harm van de Veen
(3) Jayakody et al. (2008)
(4) Benhaiem et al. (2008)
(5) Herren 1986 en Keuling et al. (2008)
(6) Tolon et al. (2009)
(7) Baubet et. al. (1998)
(8) Scillitani et al. (2009)
(9) Jeppesen 1987c
(10) Jeppesen 1987a
(11) Jeppesen 1987b en Sunde et al. (2009)

Bron voor de wetenschappelijke onderzoeken:
Rapport Effecten van populatie beheer op gedrag van ree, damhert, edelhert en wildzwijn. Een literatuurstudie door de Zoogdiervereniging.

Oproep aan Geldersch Landschap en Nationaal Park de Hoge Veluwe: Stop de commerciële jacht!

Maak de Veluwe jachtvrij Op 1 juli begint het jachtseizoen op de Veluwe. Dit betekent dat zwijnen en edelherten tot februari 2014 vogelvrij zijn, want maar liefst 80% van alle zwijnen en 60% van alle edelherten wordt in deze maanden afgeschoten. Onder het mom ‘faunabeheer’ wordt de ecologie van het gebied zwaar verstoord. Meest opvallend […]

Groenfront! Anti-jacht Kampeerweek

Groenfront organiseert als onderdeel van de lopende anti-jacht campagne in de periode van zaterdag 3 t/m zondag 11 augustus een kampeerweek. Tijdens deze week worden er vanuit een basiskamp, nabij de Veluwe, anti-jacht acties georganiseerd over de gehele Veluwe. Door middel van GPS speurtocht gaan we zo veel mogelijk jachthutten en andere jachtobjecten op diverse […]

GroenFront! lanceert Jachtkaart.nl

Op www.jachtkaart.nl vind je de voor veel wandelaars en natuurliefhebbers verborgen wereld van de jacht. Wij hopen die zo zichtbaar te maken voor iedereen. De kaart is nog niet volledig. Jachthutten worden soms verplaatst door jagers, of onklaar gemaakt door natuurliefhebbers. Soms worden er nieuwe jachthutten of voederplaatsen bijgeplaatst. Je kunt mee helpen deze kaart […]

GroenFront! gaat bosgebied bij Apeldoorn doorzoeken op jachthutten.

GroenFront! gaat bosgebied bij Apeldoorn doorzoeken op jachthutten. *UPDATE: Locatie bekend!* GroenFront! organiseert op zondag 16 december een GPS speurtocht in het bosgebied tussen Apeldoorn, Hoenderloo en Beekbergen. Doel is om zoveel mogelijk jachthutten toe te voegen aan jachtkaart.nl. Op deze website staan door wandelaars gemelde jachthutten. Met de kaart wil GroenFront! de jacht op […]

Geslaagde dag jachthut spotten

Een geslaagd dagje jachthut spotten ten zuiden van Apeldoorn. 21 nieuwe meldingen op www.jachtkaart.nl en daarmee zijn we de 400ste melding ver voorbij. (we krijgen er gemiddeld 2 per dag). We hebben 7 km2 kunnen doorzoeken. We vonden bijna geen jachthutten in de bospercelen van Staatsbosbeheer, en heel veel jachthutten en bijvoerplaatsen in de percelen […]