Jojanneke Brandnetel

Juichende berichten en complimentjes de afgelopen weken van tal van klimaatactivisten en groene NGO’s. De schurken van Shell gaan een windpark bouwen voor de Zeeuwse kust. En een groep miljardairs waaronder Bill Gates gaat geld stoppen in duurzame innovatie.

Handig, op het eerste gezicht. Veel geld, grote bedrijven. Dan kunnen we eindelijk meters maken. En om het anderhalf graden doel te halen hebben we dodelijke haast en is het fijn om de machtige partijen met veel geld in beweging te krijgen. Fijn ook dat deze machthebbers een belang krijgen in de energietransitie. Toch?

En in vanuit dat oogpunt zijn alle complimenten te begrijpen. Wij denken echter dat de klimaatbeweging hier een kapitale fout maakt. We hebben Shell en Bill Gates niet nodig. Erger nog, het middel is erger dan de kwaal. We halen de saboteurs en contrarevolutionairen de energierevolutie binnen.

Neem Shell. Ze investeert 1% van haar omzet in duurzaam. En dat omvat voor het bedrijf ook het onder de grond pompen van CO2 en biofuels. Het windpark voor de Zeeuwse kust is voor het bedrijf een PR speeltje. Het vecht nog steeds tegen effectief klimaatbeleid, investeert nog steeds in schaliegas en teerzanden, en laat mensen in Nigeria en Groningen verrekken in de puinhopen die ze daar achterlaten. Het windpark zal alleen maar gebruikt worden om die koers kracht bij te zetten. Shell en andere oliebedrijven wisten vorig jaar binnen te dringen bij enkele grote duurzame energie lobby groepen in Brussel. Die organisaties propaganderen nu dat duurzame energie en aardgas ideale partners zijn. Net als Shell. Want Shell weet dat dit het perfecte argument is om de gasmarkt te beschermen tegen effectief klimaatbeleid. Ook al schreeuwen wetenschappers van de daken dat er geen ruimte is voor aardgas als we die anderhalve graden doelstelling willen halen.

En waarom investeert Bill Gates in duurzame energietechnologie? Onder andere om er voor te zorgen dat hij de patenten in handen heeft van de technologie van morgen. En daarmee bepalen deze miljardairs wie er toegang heeft tot deze technologie, en onder welke voorwaarden. Ze bepalen ook op welke oplossingen wel en niet wordt ingezet. En dus is er veel geld voor grootschalige oplossingen zoals ‘duurzame’ kerncentrales, en geen cent voor kleinschalige oplossingen waar vooral de miljarden armen op deze planeet van zouden profiteren. Energie is vrij letterlijk het hart van het systeem. Wie macht heeft over energiebronnen of energietechnologie heeft de wereld in handen.

Zouden we dat allemaal voor lief moeten nemen? Om er maar voor te zorgen dat we voldoende alternatieven hebben uitgebouwd om een ramp te voorkomen? Is dit nu eenmaal hoe de wereld werkt en zullen we eerst de klimaatcrisis moeten oplossen en dan pas de revolutie?
Nee, want er is wel degelijk een alternatief. De uitvinders en ingenieurs die windparken beter maken en uitbouwen hoeven hun werk niet voor een groot bedrijf te doen. Ze zouden ook voor ons burgers kunnen werken. Het is hun creatieve geest, doorzettingsvermogen en harde werken dat dit mogelijk maakt. Niet dat van bazen en aandeelhouders. Integendeel, zonder winstmarges, aandeelkoersen en de logge hiërarchie van een multinational waren we nu al een stuk verder geweest. Business ass usual werkt niet meer, in de meest letterlijke zin.

Die nieuwe technologie hoeft ook niet het bezit te worden van tech miljardairs, ze zouden gemeenschappelijk bezit kunnen worden. Onderdeel van een commons en nieuwe technologie die duurzaamheid en maatschappelijk nut als randvoorwaarde heeft. Zie de vlucht die opensource software heeft genomen. Duurzame energie technologie die vrij beschikbaar is en waar iedereen op door kan ontwikkelen, en die dus gebruik kan maken van de creativiteit van miljoenen uitvinders wereldwijd zou de energierevolutie een enorme boost geven.

Hebben we de biljarden dollars die nu in handen zijn van Shell, Bill Gates en andere kapitalisten dan niet nodig? Ja dat klopt. De wereld in een nood tempo duurzaam maken vergt een enorme hoeveelheid kapitaal. En gezien de noodsituatie waarin we verkeren moeten we ons dus niet laten gijzelen door de al dan niet bereidwilligheid van een gewetenloze elite om daar voor te gaan betalen. En die dat alleen doen op een slakkentempo en onder tal van voorwaarden, vertaald in rentepercentages, winstmarges en een terugverdientijd. Daar hebben we echt geen tijd meer voor. Laten we het geld halen waar het zit. Wij zijn met meer. Het gaat om ons overleven.

Soms lijkt het wel alsof we zo gevangen zitten in neo-liberale dogmatiek dat we serieus bereid zijn de wereld ten onder laten gaan want .. tja.. er was geen verdienmodel te vinden voor een leefbare planeet. Er was geen markt voor een duurzame levenstijl.

Wat is de oorzaak van de klimaatcrisis? Het is niet alleen CO2. Het is een politiek-economisch systeem dat gebaseerd is op de gedachte dat economische groei mogelijk is op een eindige planeet. Dat winst voor alles van waarde gaat. En dat je de mensheid los kunt zien van het ecosysteem waarin we leven. Wees realistisch beste klimaat vrienden. We gaan die klimaatcrisis nooit oplossen als we de oorzaak er van niet aanpakken. Leven binnen de ecologische grenzen van deze planeet en kapitalisme gaan per definitie niet samen. Het moet verdwijnen. Goedschiks of kwaadschiks.

De ontmanteling van kapitalisme wordt een nog grotere noodzaak als we die anderhalve graden niet halen. Want wat we dan heel hard nodig hebben is onvoorwaardelijke solidariteit, open grenzen, en herverdeling van welvaart. Een systeem dat egoïsme, ongelijkheid, vluchtelingen buiten sluiten en geweld als basis heeft gaat in een opwarmende wereld een ongelofelijke hoeveelheid bloedvergieten veroorzaken. Er bestaat geen werkgelegenheid, dividend of bruto nationaal product op een dode planeet. Wel oorlog en hongersnoden.

Door de energietransitie in handen te geven van kapitalisten geven we ons over over aan mensen die niet van plan zijn de klimaatcrisis daadwerkelijk op te lossen. We geven bedrijven als Shell alle mogelijkheden het tempo te bepalen. En dat gaat tergend langzaam zijn. We geven Bill Gates de mogelijkheid zijn visie in te prenten dat alleen technologie de wereld gaat redden, en dat voor de rest alles bij het oude blijft. Op een moment dat beta wetenschappers, wijzend op de data tot de conclusie komen dat we het echt alleen gaan redden als we onze manier van leven drastisch wijzigen.

Dus de klimaatbeweging doet er wijs aan om de leus ‘System Change Not Climate Change’ niet alleen een leuke slogan te laten zijn. Geef het tanden. Eis dat Bill Gates met zijn poten van de energierevolutie af blijft. Eis de ontmanteling van Shell. Juich niet voor klimaatsaboteurs. Verklaar je zelf antikapitalist.